Göbeklitepe

Şanlıurfa'nın 18 kilometre kuzeydoğusundaki Örencik Köyü yakınlarında yer alan Göbeklitepe, arkeoloji dünyasını temelinden sarsan, insanlık tarihinin bilinen en eski anıtsal kült ve toplanma merkezidir. 2018 yılında UNESCO Dünya Mirası Listesi'ne dahil edilen alan, M.Ö. 9600 civarına, yani günümüzden yaklaşık 12.000 yıl öncesine (Çanak Çömleksiz Neolitik Çağ) tarihlenmektedir. Bu tarih, İngiltere'deki Stonehenge'den yaklaşık 6.000 yıl, Mısır Piramitleri'nden ise 7.000 yıl daha eskidir.

Tarih Yazımını Değiştiren Büyük Keşif

Alman arkeolog Prof. Dr. Klaus Schmidt başkanlığında 1995 yılında başlayan sistemli kazılar, klasik arkeolojinin 'İnsanlar önce tarıma geçti, yerleşik köyler kurdu, ardından tapınaklar inşa etti' şeklindeki ana tezini tamamen çürüttü. Göbeklitepe, henüz tarımı ve hayvan evcilleştirmeyi bilmeyen, maden aletleri olmayan avcı-toplayıcı toplulukların ortak bir inanç ve ritüel etrafında bir araya gelerek devasa anıtlar dikebileceğini kanıtladı. Yani tarım yerleşimi değil; organize inanç ve tapınak ihtiyacı insanları bir arada tutarak yerleşik hayata ve tarıma geçişi tetiklemiştir.

T Biçimli Dikilitaşlar ve Sembolizm

Alanda çapları 10 ila 30 metre arasında değişen dairesel yapılar gün yüzüne çıkarılmıştır. Her çemberin merkezinde boyları 5,5 metreyi ve ağırlıkları 16 tonu bulan iki büyük 'T' biçimli dikilitaş yer alır; çevrelerinde ise taş duvarlarla örülü daha küçük dikilitaşlar sıralanır. Bu T biçimli taşlar stilize insan figürlerini simgeler; taşların gövdesinde kollar, eller ve kemer kabartmaları açıkça seçilir. Taşların üzerine yüksek kabartma tekniğiyle işlenen aslan, boğa, yaban domuzu, tilki, turna, leylek, yılan ve akrep figürleri, Neolitik insanın zengin sembol dünyasını, doğayla kurduğu derin bağı ve koruyucu totem inancını kusursuzca aktarır.

Benim Görüşüm

Göbeklitepe'nin ahşap seyir terasından o devasa T dikilitaşlara ilk kez baktığınız an, insanlık tarihinin başlangıç noktasına tanıklık etmenin derin heyecanıyla tüyleriniz diken diken oluyor. 12.000 yıl önce henüz tekerleğin, metalin ya da yazının olmadığı bir çağda, atalarımızın böylesine kusursuz bir mimari uyum, taş işçiliği ve estetik duyuyla devasa blokları işlemiş olması hayranlık verici. İnsanın anlam arayışının ve manevi duygusunun ne kadar kadim olduğunu burada iliklerinize kadar hissediyorsunuz. Kazı alanını koruyan modern kubbe mimarisi ve bilgilendirme merkezinin kalitesi de ziyareti kusursuz kılıyor. Burası kesinlikle sadece bir arkeolojik alan değil, insan olmanın köklerine yapılan en büyüleyici kutsal yolculuktur.